Disputa rai iha Bebonuk, PM Xanana intervene, Alkatiri husu respeita desizaun tribunal Featured

By Vascolino Germano Abril 23, 2026 209
Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, tuun direita hodi haree familia Lourdes Menezes, iha Aldeia Metin III, Suku Bebonuk, Postu Adminstrativu Dom Aleixo, Munisipiu Dili, Segunda (20/04). FOTO: INDEPENDENTE/Vascolino Germano Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, tuun direita hodi haree familia Lourdes Menezes, iha Aldeia Metin III, Suku Bebonuk, Postu Adminstrativu Dom Aleixo, Munisipiu Dili, Segunda (20/04). FOTO: INDEPENDENTE/Vascolino Germano

DILI: Tensaun kona-ba disputa rai iha Bebonuk, Munisípiu Díli, hahú sa’e fila fali bainhira Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, deside tuun direta ba terenu hodi haree situasaun família Lourdes Menezes, ne’ebé agora enfrenta ameasa atu sai husi rai ne’ebé sira hela ona durante tinan barak nia laran.

Iha vizita ba Aldeia Metin III, Suku Bebonuk, Segunda (20/04), PM Xanana deklara katak nia intervensaun ne’e bazeia ba preokupasaun kona-ba justisa ne’ebé nia konsidera “la’o ladi’ak”.

"Ama ema Fatubesi, ha'u ema Manatuto, ami laiha ligasaun buat ida, maibé ha'u mosu iha problema sira ne'e tanba ha'u haree katak justisa lao ladi'ak, la defende povu defende mak ema iha osan," dehan Xanana.

Disputa rai ne’e hahú dezde 2009 bainhira Mari Alkatiri hatama kazu ba tribunál hasoru família Lourdes Menezes.

Tuir informasaun ne’ebé Xanana simu husi família, sira okupa rai ne’e dezde 1978 bainhira rai refere sei mamuk.

Xanana esplika, família Lourdes halo to’os no hela permanente iha ne’ebá durante tinan barak, to’o konstrui estatua Na’i Feto.

Tuir lei “uzu kampiaun” (direitu uzu durante tinan 30), Xanana argumenta katak família ne’e loloos iha direitu ba propriedade.

"Ita haree Tribunál Dili dala tolu haree lei ne'e no rekoñese duni katak rai ne'e pertense ba ama Lourdes, tanba iha ne'ebá hakerek durante tinan 30 mak hela permanente iha ne'e, iha direitu ba ida ne’e," katak nia

Maibé iha 2026, parte seluk hatama sertifikadu “guna bangunan” no afirma katak rai ne’e sosa ho valor rihun $400—buat ne’ebé Xanana konsidera duvidozu.

"Ita admira mak Señor ne'e sosa rai ba nia prima, maibé hola (husi) tentara hela iha Indonézia, maibé juis sira la haree katak liu $400 mil dollar tenke iha karta husi notariadu, maibé tribunál la haree ida ne'e," katak nia.

Xefe Governu ne’e mós alerta katak kazu ne’e hatudu nesesidade atu halo reforma iha setor justisa atu garante kredibilidade no proteje direitu sidadaun sira.

Iha deklarasaun forte ida, Xanana afirma katak nia prontu atu defende família Lourdes se iha tentativa atu hasai sira ho forsa.

"Ha'u foti ida ne'e atu tribunal prova took, lei ne'e hakerek sala ka nusa mak la kumpri lei.Ha'u ko'alia iha Bekora ne'ebá, sira la bolu, ha'u tenke defende lei," Xefe governu afirma.

Iha fatin hanesan, na'in ba rai, Lourdes Ximenes, dehan, nia parte husu apoiu ba Xefe Governu tanba laiha kbiit atu defende an.

 "Tribunál anula ha'u-nia prosesu ne'ebé ha'u manan, hatama fali rekursu ba tribunal, iha loron 9 Janeiru 2026, sira asina hotu ona katak rai ne'e entrega ba Mari Alkatiri," nia hatete.

Tan ne'e, sira simu ona karta husi tribunál rekursu katak atu hamamuk fatin.

"Ha'u-nia forsa la to'o ne'e mak ha'u hato'o ba Avó Xanana mai hodi ajuda netik ha'u tanba ema boot iha kotuk laiha, ha'u seidauk simu indemnizasaun," katak nia.

Alkatiri: Respeita desizaun judisiál

Iha sorin seluk, komunikadu ofisiál husi Mari Alkatiri afirma katak desizaun tribunál, ne’ebé konfirma ona husi instánsia rua, tenke hetan kumprimentu obrigatóriu.

Komunikadu refere dehan katak desizaun ne’e laos opiniaun, maibé aplikasaun lei ne’ebé tenke respeita. Tribunál mós permite utilizasaun forsa polisiál atu garante ezekusaun.

Nia mós kritika deklarasaun públika husi autoridade ne’ebé bele kria konfuzaun no hamenus kredibilidade tribunál, ne’ebé importante ba demokrasia no independénsia judisiál.

Rate this item
(0 votes)

Independente Digital TV

Follow us on Facebook

Kalendariu Notisia

« April 2026 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30