Suspensaun ba GAM-GAR kontinua, FM: “Loke ba eleisaun, taka hafoin hetan votus” Featured

By Cristina Ximenes Juñu 17, 2026 17
Direitór Ezekutivu Fundasaun Mahein (FM), Nelson Belo. FOTO: MF Direitór Ezekutivu Fundasaun Mahein (FM), Nelson Belo. FOTO: MF

DILI: Desizaun Governu ne’ebé lidera husi Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão kona-ba Grupu Arte Marsiais no Arte Rituais kontinua hamosu diskusaun no interpretasaun polítika.

Tuir desizaun ne’ebé governu halo, atividade GAM no GAR sei kontinua suspende to’o 31 Dezembru 2026, iha konteksu preparasaun lei arte marsiais ne’ebé seidauk finaliza. Maibé, iha krítika husi organizasaun naun governamentál sira katak polítika governu nian bele konsidera hanesan ‘loke fali bainhira eleisaun, hafoin eleisaun taka fali.’

Direitór Ezekutivu Fundasaun Mahein (FM), Nelson Belo hatete, estensaun suspensaun importante tanba esbosu lei arte marsiais seidauk remata.

Nia esplika, se arte marsiais reativa molok regulasaun klaru, bele hamosu risku ba seguransa públika.

“Se seidauk iha lei, entaun reativasaun laiha baze forte. Nune’e mak kontinua suspensaun to’o lei finaliza,” dehan Nelson, ba jornalista Jornál INDEPEDENTE, iha nia kna'ar fatin, Hudi Laran, Sesta (05/06).

FM mós subliña katak lei ne’e tenke regula, la’ós kriminaliza arte marsiais, tanba grupu ne’e hanesan organizasaun sosiál no desportiva ne’ebé bele integra ba komunidade.

"Governu nia programa mak loke-taka arte marsiais, tempu eleisaun besik ona loke fali, eleisaun hotu tiha taka fali," dehan Nelson.

Iha parte seluk, Diretór Ezekutivu Habada, Abel Amaral hatete, estensaun ne’e laiha fundamentasaun forte no la reflete evidénsia klaru kona-ba ligasaun entre arte marsiais no konflitu sira iha Timor-Leste.

Nia mós kritika katak iha risku polítiku iha forma implementasaun politika ne’e, liu-liu bainhira desizaun suspensaun no reativasaun bele mosu tuir kalendáriu polítiku nasional.

“Konflitu ne’ebé akontese la reprezenta grupu arte marsiais, maibé ema individuál. Nune’e la justu se kriminaliza grupu tomak,” dehan Abel.

Habada mós husu ba governu atu evita uza arte marsiais hanesan instrumentu polítika, no sujere atu se iha estensaun, tenke bazeia ba evidénsia no kondisaun seguransa, la’ós ba konsiderasaun eleisaun.

Iha parte governu, Primeiru Ministru Xanana Gusmão hatete katak estensaun suspensaun GAM-GAR mak parte husi prevensaun seguransa iha tempu sensível, tanba 2027 sei iha eleisaun rua, inklui prezidensiál no munisipál iha fatin balun.

Nia esplika, situasaun krime atual ne’ebé relasiona ho arte marsiais menus kompara ho tempu uluk, maibé governu prefere atu kontinua prevensaun atu evita eskalada violénsia iha tempu kampaña polítika.

“Agora krime normál de’it, maibé ita hakarak prevene antes eleisaun 2027,” dehan PM Xanana.

Rate this item
(0 votes)

Follow us on Facebook

Kalendariu Notisia

« June 2026 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30