Print this page

Iha Estadu de Direitu, Lei mak ‘Maun Boot’, La’ós Ataka Pesoál! Featured

By EW2 Abril 27, 2026 302

Hera, 27 Abril 2026

Polémika ne’ebé foin lalais akontese iha Parlamentu Nasionál (PN) entre Deputada Nurima ho deputadu balun husi bankada governante, lori ita ba fali kestaun ida ne’ebé kle’an: Iha ne’ebé mak ita-nia étika nu’udar estadu de direitu?

Iha debate ne’ebé sai viral ne'e, ita haree realidade ida ne’ebé triste tebes. Deputadu sira, ne’ebé povu hili hodi sai sira-nia lian, monu ba fali nível ataka pesoál (character assassination). Bainhira deputadu na’in rua husi bankada governu nian foti fali kazu pasadu droga husi Deputada Nurimila ninia laen, sira la’ós de’it ataka kolega ida, maibé sira mansa hela dignidade instituisaun Parlamentu nian.

1. Privasidade vs Interese Públiku

Tuir lójika demokrasia nian, debate iha PN tenke foku ba governasaun, orsamentu, no moris-di’ak povu nian. Uza kazu privadu família nian—liuliu kazu ne’ebé rezolve ona iha tribunál—nu’udar "armas" hodi hamonu fali imajen kolega nian, mak hahalok ne’ebé la étiku no la profisionál. Se ita permite ida ne’e kontinua, PN sei sai fali fatin "tesi-lia" (gosip) duké fatin halo lei.

2. Reasaun Emosional no Dignidade Feto

Husi parte seluk, lia-fuan “la faan oan feto” ne’ebé sai husi Deputada Nurima mak rezultadu husi provokasaun ne’ebé maka’as. Maski linguajen ne’e la apropriadu ba parlamentu, ita presiza kumpriende katak ne’e mak reasaun husi inan ida ne’ebé sente ninia família hetan insultu. Bainhira polítika ida uza de’it “poder maioria” hodi hanehan ema nia privasidade, ne’e mak forma ida husi abuzu ba podér.

3. Lei mak “Maun Boot”, La’ós Ema

Kestaun ne’ebé sosiedade no publiku kestiona mak figura “Maun Boot”. Ita presiza esklarese buat ida: Iha nasaun demokrátiku, la iha "Maun Boot" ida mak boot liu Lei.

Kultura “Maun Boot-ism” ne'ebé ita lori ba administrasaun públika no ba Parlamentu mak sai hanesan moras ba ita-nia progresu. Tanba "Maun Boot", ema barak ta'uk atu kritika, ta'uk atu kestiona, no ikus mai submetu de'it ba lia-fuan ema nian duké submetu ba Lei. Se ita nafatin fihir ba autoridade pesoál lider sira nian duké ba baze legál, ita la’ós harii nasaun de direitu, maibé ita harii fali "nasaun de vontade". Iha administrasaun públika, se Lei la’ós "Maun Boot" ne'ebé aas liu hotu, maka favoritizmu no korrupsaun mak sei ukun.

4. Neutralidade Prezidente Parlamentu no Kódigu Etika

Iha situasaun hanesan ne’e, povu kestiona: Tamba sa mak Prezidente Parlamentu Nasionál nonook de’it?. Tuir Regimento Parlamentu nian, Prezidente iha kbiit no knaar hodi mantén orden no hapara kedas diskursu ne’ebé foti asuntu pesoál ka insultu. Prezidente tenke neutrál no labele fihir oin de’it ba partidu ne’ebé nia mai ba.

Kódigu Étika Deputadu sira-nian klaru: deputadu sira tenke hatudu hahalok ne’ebé dignu no respeita malu. Bainhira Prezidente la foti asaun ba ninia membru partidu rasik ne’ebé kria provokasaun, ne’e kria fali “presedente aat” ida katak uza kadeira podér nian bele halo buat hotu tuir hakarak.

 Konkluzaun

Atu hadia nasaun, ita tenke hadia uluk étika iha Parlamentu. Se ukun-na'in sira mak la respeita malu no la respeita Regimento, oinsá povu atu respeita imi? Parlamentu tenke fila fali ba ninia knaar: sai naroman ba demokrasia, la'ós sai fatin ba nakukun étika nian. Lei mak tenke sai "Maun Boot" ba ita hotu.

Rate this item
(1 Vote)
Last modified on Segunda, 27 Abril 2026 18:08