Print this page

Reitór UNPAZ: Governu foku ba osan, mais dezenvolvimentu sei hakdasak Featured

By Cristina Ximenes Juñu 17, 2026 43
Reitór Universidade da Paz, Adolmando Soares Amaral. FOTO: diligenteonline.com Reitór Universidade da Paz, Adolmando Soares Amaral. FOTO: diligenteonline.com

DILI:Reitór Universidade da Paz, Adolmando Soares Amaral, hato’o kritika ba governu tanba konsidera katak diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan 2027 hanesan fokus barak liu ba “osan” maibé la konsege hatudu rezultadu klaru iha dezenvolvimentu iha nivel lokal sira.

Adolmando hateten katak, OJE 2026 ne’ebé aprova ona no inklui mós Orsamentu Reatifikativu, seidauk to’o tempu di’ak hodi haree kona-ba implementasaun programa sira, maibé governu ona hahu diskute fali orsamentu ba 2027.

“Ha’u la hatene sira nia tempu atu halo ezekusaun ka lae ba programa sira ne’e hotu. Orsamentu 2026 tau ona, depois mosu dezenvolvimentu la’o rungu-rangga, aumenta tan Orsamentu Reatifikativu, seidauk ezekuta di’ak, agora ona hanoin ba 2027. Ha’u hanoin nonu governu nia hanoin mak osan de’it, maibé dezenvolvimentu la’o hakdasak iha fatin-fatin hela,” Adolmando dehan iha nia knar-fatin, Sesta (12/06).

Nia mós apela katak orsamentu estadu tenke lori benefísiu diretu ba povu, la’ós hanesan numeru iha papél de’it, maibé tenke hatudu impaktu iha realidade, liuliu iha infraestrutura báziku, saúde, edukasaun, eletrisidade no bee moos ne’ebé to’o agora sei sai problema boot iha komunidade sira.

Iha fatin seluk, peskizadór La’o Hamutuk, Celetino Gusmão, esplika katak jornada orsamentál ne’e parte importante husi siklu orsamentu anuál tuir lei enkuadramentu orsamental.

Nia hatete, prosesu konsultasaun ho ministériu sira no sosiedade sivil sira ona hala’o, inklui mós iha munisípiu hotu.

“Agora faze klaran ona. Konsulta ho sosiedade sivil, parseiru sosiál sira, no semináriu jornada orsamentál mak atu aprezenta dezempeñu ekonómiku, situasaun sosiu-ekonómika, dezafiu, lakuna no prióridade sira ba oin,” dehan Celetino.

Iha parte seluk, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha 12 Juñu 2026 informa ona ba Prezidente Repúblika José Ramos Horta kona-ba prosesu jornada orsamentál 2027 ne’ebé iha hela diskusaun iha Ministériu Finansas.

Xanana hatete, prosesu ne’e importante tebes no governu sei kontinua fila ba Ministériu Finansas hodi asegura katak sistema orsamental la’o ho di’ak no transparente.

“Ha’u tenke fila fali ba Ministériu Finansas tanba ida ne’e importante tebes. Ita haree katak uluk iha problemas barak, maibé agora ita hahu hadia sistema, inklui digitalizasaun ne’ebé ajuda iha pagamentu no administrasaun,” Primeiru-Ministru dehan.

Nia mós subliña, governu iha esforsu atu hatutan konsulta ho autoridade munisipál sira no konsidera sira-nia hanoin kona-ba nesesidade povu iha área saúde, bee, agrikultura no infraestrutura.

Orsamentu 2027 agora dadaun sei tama iha faze diskusaun ministeriál, ne’ebé sei determina prioridade nasionál sira ba tinan oin mai.

Rate this item
(0 votes)