Print this page

PM Xanana husu OJE 2027 foku ba diversifikasaun ekonómia no reforma orsamentál Featured

By Ekipa INDEPENDENTE Juñu 12, 2026 28
FOTO: Media G-PM FOTO: Media G-PM

DILI: Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão husu membru Governu sira atu prepara Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 ho orientasaun bá diversifikasaun ekonomia, sustentabilidade fiskál no reforsu reziliénsia nasionál.

Primeiru-Ministru husu durante abertura reuniaun “Jornadas Orsamentais bá Tinan 2027” iha Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, Ministériu Finansas, Díli, sesta (12/06).

PM Xanana konsidera OJE 2027 sei sai nu’udár primeiru orsamentu hosi Kuadru Planeamentu bá Médiu Prazu 2027-2030 no sei serve hanesan instrumentu importante atu orienta nasaun bá objetivu alkansa estatutu país ho rendimentu médiu-altu to’o tinan 2030.

“Orsamentu ne’e tenke fó prioridade bá diversifikasaun ekonomia la’ós petrolífera, investimentu iha seitór produtivu estratéjikus, dezenvolvimentu infraestruturas ho kualidade, asesu bá servisus bázikus no fortalesimentu kapitál umanu,” PM Xanana hateten.

Tema OJE 2027 maka “Reforsa Reziliénsia liu-hosi Transformasaun: Diversifika ekonómia ba futuru ne’ebé sustantável”.

Xefe Governu konsidera tema ne’e reflete nesesidade atu transforma reziliénsia nasaun nian bá investimentu ne’ebé bele sustenta kresimentu ekonomia no prepara país hasoru dezafius globais, inklui alterasaun klimátika no katastrofes naturais.

Alerta mós kona-bá, monitorizasaun bá Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu hatudu katak barak hosi metas ne’ebé define ona seidauk atinje rezultadu tuir espetativa. Tanba ne’e, Governu presiza muda abordajen iha preparasaun orsamentu no aumenta efisiénsia utilizasaun rekursu públiku.

Xefe Governu fó atensaun makaas kona-bá prosesu orsamentál foun sei bazeia bá dixiplina rigorozu ho limitasaun bá alterasaun proposta despeza no prioridade bá inisiativas ne’ebé hetan aprovasaun hosi Komité Revizaun Polítikas.

“Sei la iha espasu ba propostas ultima ora ka projetus ne’ebé la iha fundamentasaun tékniku no avaliasaun di’ak,” PM Xanana alerta.

Durante diskursu ne’e, PM Xanana identifika área prioritária sira bá OJE 2027 inklui agrikultura, peskas, turizmu, komérsiu, infraestruturas rurais, edukasaun, saúde, empregu bá joven sira, reziliénsia alimentár no enerjétika, transformasaun dijitál, no preparasaun bá Simeira CPLP 2027, eleisaun jerál 2027 no Prezidénsia ASEAN 2029.

Primeiru-Ministru husu bá ministériu no instituisaun estadu sira atu revê programas ne’ebé iha, identifika atividades ho impaktu ki’ik ka dezempeñu la satisfatóriu no rediresiona rekursu bá prioridades ne’ebé fó benefísiu direta bá povu.

“Timor-oan tomak merese infraestruturas no servisus ne’ebé diak liu, oportunidade empregu no negósiu barak liu tan, ho protesaun ne’ebé metin liu hasoru krizes no katastrofes,” Nia relata.

Iha Reuniaun Jornadas Orsamentais 2027 ne’e marka pontu partida bá preparasaun OJE 2027, ne’ebé Governu espera bele aumenta transparénsia, efisiénsia no responsabilidade iha jestaun finansas públikas.

Jornada Orsamentál 2027 ne’ebé realiza hosi Ministériu Finansas nu’udár parte importante hosi prosesu preparasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 ho objetivu atu analiza prioridade nasionál sira, define tetu fiskál no orienta ministériu no instituisaun públika sira iha elaborasaun proposta orsamentu nian.

Jornada ne’e sai mós fórum ida bá Governu atu haree fila-fali dezempeñu ekonomia no fiskál nasaun nian, inklui reseita no despeza públika, hodi garante katak alokasaun rekursu Estadu nian responde bá nesesidade povu no prioridade dezenvolvimentu nasaun nian.

Bá preparasaun OJE 2027, Governu aprova ona metodolojia foun ne’ebé obriga ministériu sira prepara proposta orsamentál tuir prioridade polítika ne’ebé define ona, limite orsamentál ne’ebé estabelese tiha no estimativa finanseira bá tinan hirak tuir-mai. Reforma ne’e hakarak hametin disiplina fiskál, hadi’a efisiénsia utilizasaun rekursu públiku no promove planeamentu finanseiru ne’ebé rigorozu-liu.

Tuir planu Governu nian, prosesu preparasaun OJE 2027 sei inklui definisaun prioridade polítika, submisaun no avaliasaun proposta ministeriál sira, realizasaun Jornada Orsamentál no aprovasaun proposta orsamentu hosi Konsellu Ministru antes hato’o bá Parlamentu Nasionál to’o loron 1 Outubru 2026.

Ministériu Finansas mós antes ne’e halo Konsulta Públika Nasionál iha munisípiu hotu-hotu atu rekolle hanoin no rekomendasaun hosi sidadaun sira kona-bá prioridade dezenvolvimentu no servisu públiku, hodi asegura katak OJE 2027 reflete nesesidade reál komunidade nian.

Partisipa iha jornada Orsamentál ne’e Membrus Governu sira, Prezidentes Autoridades Munisipais no Administrativas, Diretores-Jerais, Diretores Nasionais no Altus Funsionárius.

Rate this item
(0 votes)