Print this page

PM Xanana: Governu sei esforsu garante folin mina no hahan to'o tinan nia rohan Featured

By Cristina Ximenes Marsu 19, 2026 147
Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão. FOTO: Media G-PM Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão. FOTO: Media G-PM

DILI: Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão deklara, governu sei halo esforsu masimu atu garante disponibilidade mina no estabilidade folin hahan to’o tinan 2026 nia rohan, maske konflitu ne’ebé mosu iha Mediu Oriente aumenta presaun ba merkadu global.

Deklarasaun ne’e hato’o hafoin enkontru semanál ho Prezidente Repúblika iha Palásiu Prezidensiál, Bainru-Pite.

Xanana hatete, Governu, liu husi Konsellu Ministru no Ministériu Petroleum Rekursus Minerais, hamutuk ho importadór mina no gás, kontinua halo avaliasaun atu asegura laiha interupsaun ba fornesimentu.

Maski nune’e, PM Xanana mós realista katak garantia ne’e la signifika seguransa absoluta.Tanba, situasaun global sei dependente ba evolusaun funu ne’ebé seidauk klaru bainhira sei remata.

“Ita sei garante katak sei la falta, la signifika katak ita iha garantia tomak mina ne'ebé ita gasta ona ne'e ba to'o iha ne'ebá, mais pelumenus sei la falta mina," dehan PM Xanana.

Iha biban ne’e, Xefe Governu apela mós ba sosiedade atu komesa reduz konsumu kombustível, tanba krize ne’e la’ós problema Timor-Leste de’it, maibé impaktu mundiál.

Nia fó ezemplu kona-ba aumentu tráfiku iha Dili, ne’ebé hatudu konsumu mina aas liu.

Tuir nia, se la kontrola konsumu kombustivel, bele hamosu risku falta mina iha tempu badak.

“Sei aviza ba sosiadade tomak dehan redus daudauk ona. Tanba, la'e, bele hetan mina to'o tinan rua, fulan tolu-haat la'o ba-mai, halimar de'it, ne'e mina sei hotu,” dehan nia.

Xefe Governu hatutan, konflitu iha Médiu Oriente la’ós de’it afeta setor enerjia, maibé mós bele provoka krize ai-han iha nivel global.

Xanana refere relatóriu internasional ne’ebé prevé falta hahan ba ema miloens iha mundu tomak.

Situasaun ne’e halo Governu mós presiza prepara medidas atu garante seguransa alimentár, tanba produsaun lokal seidauk forte.

Governu prepara medidas antisipasaun

Iha nivel operasional, Ministru Petroleum no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro deklara katak,to’o ohin loron seidauk iha risku kritiku ba stock mina iha rai laran.

Nia dehan, governu halo ona koordenasaun ho entidade relevante hanesan Timor GAP no Autoridade Nasionál Petroleum (ANP), inklui kontaktu ho kompaña importadór atu asegura kontinuidade fornesimentu.

Tuir nia, presu mina iha Timor-Leste komesa sae neneik tuir merkadu internasionál, maibé seidauk atinji nivel ne’ebé maka’as hanesan akontese iha nasaun seluk iha rejiaun.

ANP kontinua halo fiskalizasaun atu prevene spekulasaun presu, liu-liu iha munisípiu sira, no sei halo intervensaun bainhira deteta violasaun.

Entretantu, Prezidente Komisaun D Parlamentu Nasionál, Ricardo Baptista hatete,PN preokupa kona-ba impaktu subida presu mina ne’ebé bele alarga ba setor seluk, inklui transportasaun no kustu moris populasaun nian.

“Ami mós husu ba sira atu halo kontrolu ba kraik, aleinde husi distributor sira no liu-liu estasaun mina sira hotu to’o iha eceran sira, atu husu ba sira halo kontrolu nune’e labele fó impaktu ne’ebé mak maka’as liu,” Ricardo dehan.

Rate this item
(0 votes)