Ministru Francisco esplika, diskusaun ba dokumentu prinsipal tolu ne’edaudaun ne’e lao ho intensivu iha nivel diskusaun.

"Agora ita iha faze negosiasaun ba dokumentus tolu importante, prinsipais hanesan,mining code,production contrac no physicalization.Diskusaun di'ak tebes iha nivel negosiasaun nian,"dehan Francisco ba Jornál INDEPENDENTE, iha Palasiu Governu, Kuarta (11/02).

Nia hatutan, vizita Primeiru Ministru Australia foin lalais ne’e fó tán pasu suporta ida ne’ebé di'ak tebes, hanesan reflete iha deklarasaun konjunta ne'ebé PM na'in rua halo.

Tuir Francisco, TL ho Australia iha kompromisu atu servisu hamutuk hodi finaliza dokumentu tolu ne'e iha tempu badak.

Daudaun ne’e, diskusaun téknika sira hala'o entre Ministériu Petróleu no Rekursu Minerais Timor-Leste nian ho Ministra Rekursus Minerais Austrália nian hodi estabelese kalendariu servisu ne’ebé aseleradu.

“Ami ko'alia hela hodi define tipu orariu traballu, kalendarizasaun traballu ida mais aseleradu hodi ita bele konklui dahuluk dokumentus tolu ne'e depois ita iha prosesu ba finaliza konseitu uniku bá dezenvolvimentu Greater Sunrise," dehan Ministru ne’e.

Kona-ba opsaun dezenvolvimentu nian, daudauk ne’e iha opsaun rua mak tetu hela. Maibé ikus mai governu tenke deside opsaun ida, liu-liu relasiona ho dezenvolvimentu iha kosta sul.

"Ita ezije, husu hodi ita hamutuk koopera daudaun hela liu husi cooperation agreement nian ne'e atu bele finaliza estudu espesifiku kona-bá kadoras nian, hodi bele ajuda sira halo dezisaun sira ne'ebé nesesariu," kata nia.

Molok ne’e, Direitór Ezekutivu FONGTIL, Inocencio de Jesus Xavier hatete, Greater Sunrise (GS) la’ós de’it kestaun tékniku, maibé prosesu negosiasaun polítika-ekonómika ida ne’ebé presiza desizaun klaru husi lideransa rua-nain.

"Ha'u nota deklarasaun Primeiru Ministru Austrália, maibé la fó enfaze ba buat saida mak Timor-Leste ho Austrália halo tiha ona, liu-liu iha kontestu Greater Sunrise," dehan Inocencio ba jornalista Jornál INDEPEDENTE, iha nia kna'ar fatin, Kaikoli, Tersa (10/02).

Tanba, nia dehan, Australia iha nafatin rezerva no dudu kompaña Woodsidehodi halo negosiasaun ho estadu Timor-Leste.

"Deklarasaun (PM Australia) iha Parlamentu Nasionál ne'ebé ha'u haree, iha de'it kooperasaun ba oin, ba ekonómia rezilente, mais la temi asuntu sira ne'ebé mais substansial, liu-liu liga ho Greater Sunrise, ne'ebé tuir loloos ita-nia espetativa ho vizita Primeriu Ministru Austrália ne'e iha ona lampu verde ba kestaun dezenvolvimentu Greater Sunrise ne'e," katak nia.

Enkuantu, Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, iha 31 Janeiru ne’e, deklara katak iha garantia GS sei konklui no asina iha tinan ne’e.

"Prosesu negosiasaun Greater Sunrise ne'e la'o daudaun, ne'e garantidu ona tinan ida ne'e nia laran sira sei konklui, asina,” dehan Horta

Xefe Estadu ne’e hato’o mós ninia konfiansa ba kapasidade ekipa negosiasaun TL nian ne’ebé lidera husi PM Xanana.

“Maun Xanana domina, nia hatene kaer buat ne'e, 100% nia hatene, teknikamente, legalmente nia hatene, tinan sanolu ona, nia sai expert boot,” Horta dehan.

Horta mós apresia deklarasaun konjunta ne’ebé governu TL ho Australia hasai, ne’ebé nia konsidera profisional no reflete progresu signifikadu iha negosiasaun.

"Ha'u kontente loos ho komunikadu ne'ebé sai ne'e, ita-nia governu ho Governu Austrália mak hakerek, negósia. Ha'u hatete halo di'ak loos, bem feito, komunikadu ne'e profisionál no kualidade substansia. Vizita 100% susesu. Greater Sunrise sei mai Timor," katak Horta.