DILI: Sekretáriu Jerál Partidu Fretilin, Mari Alkatiri deklara, Partidu Fretilin sei determina figura ida hodi kandidata ba Prezidente Repúblika ba períodu 2027–2032 liu husi desizaun Komité Sentrál Fretilin.
Tuir Alkatiri, desizaun kona-ba kandidatu prezidensiál laos iha nia liman, maibé kompeténsia membru Komite Sentral Fretilin (CCF) sira ne’ebé sei tuur hamutuk hodi halo desizaun.
"La'ós ha'u mak deside see mak kandidatu, ne'e Komité Sentrál Fretilin mak sei deside," dehan Alkatiri ba jornalista sira, hafoin Komisaun D hala'o konsulta, iha edifisiu eis Titulár, Faról, Kuarta (08/04).
Iha oportunidade ne’e, Alkatiri mós hato’o mensajen klaru ba sira ne’ebé hakarak sai kandidatu independente, liu-liu kona-ba ‘kartaun partidu’.
"Ha'u husu de'it sira kandidatu independente ne'e entrega kartaun. Se independente duni, entrega kartaun, la'ós kaer metin kartaun,” dehan nia.
Sekjer Fretilin ne’e hatutan, nia laiha problema atu simu ema ne’ebé entrega ninia kartaun partidu, tanba, tuir nia hanoin, funsaun Xefe Estadu no lider partidu nu’udar buat rua ne’ebé diferente.
“Se entrega kartaun, ha'u simu. Ba ha'u sai Prezidente ka Sekretáriu Jeral Fretilin buat ida, sai Xefe Estadu buat seluk," katak nia.
Alkatiri mós esplika katak Fretilin iha kuadru barak ne’ebé prontu atu sai kandidatu, ne’ebé hatudu katak partidu ida ne’e forte ho ema matenek no kapasidade aas.
Molok ne’e, Rui Maria de Araujo, ne’ebé mós nu’udar membru Fretilin, hato’o ninia intensaun atu kandidata an ba Prezidente Repúblika iha eleisaun Prezidensial 2027 ho estatutu independente.
Iha enkontru sosializasaun iha Salaun Delta Nova, Dili, Sabadu (28/03), nia dehan maske seidauk ofisial sai kandidatu, nia iha intensaun forte atu konkore.
“Ha'u seidauk kandidata, ha'u iha duni intensaun atu kanidata aan ba Prezidente Repúblika hanesan independente,” hatete Rui.
Tuir nia, Prezidente Repúblika tenke iha pozisaun ne’ebé klaru no labele iha lealdade ba grupu ka partidu espesífiku.
“Prezidente Republika labele leal ba A,B,C, maibé tenke leal ba Estadu, Konstituisaun RDTL no povu,” katak nia.
Nia mós destaka katak sistema semi-prezidensiál iha Timor-Leste di’ak tebes tanba permite balansu poder (check and balances), no ajusta ho kultura no tradisaun rai laran ne’ebé valoriza desizaun hamutuk.
Iha parte ikus, nia uza metafóra médiku atu esplika kondisaun nasaun.
“Tanba saida ha’u uza sapeu hanesan médiku, tanba estadu no nasaun falta oksijeniu.Ita presiza lori oksijeniu liu tan ba estadu no nasaun atu bele funsiona ho di'ak,” katak nia.