Print this page

Afonso-Natercia lidera PNTL Habada parabeniza, maibé alerta kona-ba legalidade Featured

By Cesarina/Agustino/Cristina Marsu 27, 2026 485
FOTO: Media G- PM FOTO: Media G- PM

DILI:Governu liu husi Reuniaun Konsellu Ministru (KM) deside nomeia Komisáriu Asistente Afonso dos Santos sai Komandante Jeral Polísia Nasionál Timor-Leste, no Komisária Asistente Natercia Eufrásia Soares Martinsnu’udar Komandante daruak, ba mandatu tinan haat, husi 2026 to’o 2030.

Ministru Interior, Francisco da Costa Guterresafirma, nomeasaun lideransa foun Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) nu’udar desizaun ne’ebé bazeia ba konfiansa polítika governu nian, tuir kompeténsia legal ne’ebé hatuur iha estatutu PNTL.

“Sim, ida-ne’e nomeasaun polítika tanba estatutu klaru katak ne’e kompeténsia governu atu halo nomeasaun,” dehan ministru ba jornalista sira iha Palásiu Governu, Kuarta (25/03).

Tuir ministru, desizaun refere la’ós de’it polítika, maibé mós bazeia ba avaliasaun servisu durante tinan rua resin iha PNTL.

“Ita haree katak sira na’in rua servisu ho di’ak no kompleta malu, tanba ne’e mak governu deside nomeia sira,” nia hatete.

Ministru esplika katak lideransa foun sei halo divizaun knaar klaru:Afonso sei foka liu ba área operasional, inklui fronteira, operasaun espesial no polísiamentu komunitáriu, no Natercia sei lidera área reforma institusionál, ho objetivu halo diagnostiku ba problema PNTL no hadia sistema internu.

"Ita haree katak Komisáriu Afonso iha Komandu PNTL kleur, tanba ne'e mak nia sei haree liu ba kestaun operasional, liu-liu kestaun fronteira, kestaun operasaun espesial, kestaun polísiamentu komunitáriu.Komissáriu Natercia sei haree liu ba reforma institusional, ne'e foka liu ba kestaun reforma, halo diagnostiku ne'ebé forte ba iha polísia par atu hatene loloos problema polísia ninian, nune'e ita hatene loloos hodi kurize no hadia buat hotu. Ita hili sira rua ne'e atu mai hadia di'ak liu tan PNTL," Ministru ne’e esplika.

Relasiona ho estatutu, ministru hatete katak lider sira ne’e sei mantein nafatin iha gradua Komisáriu Asistente, no seidauk halo promosaun.

"Ita husik lai no prosesu ne'e la'o neineik.Tanba iha prosedimentu ne'e, iha artigu 47 no 48, dehan Komandante Jerál ne'e bele mós monu ba iha Komissáriu Asistente ida. Ne'ebé sira hala'o lai sira-nia servisu depois mak governu haree (karik) tinan oin halo reazustamentu mak foin ita haree halo fali promosaun foun, tanba agora ne'e ita foku liuba reestruturasaun,"dehan nia.

Iha desizaun hanesan, Governu móshato’o apresiasaun ba servisu husi Komandante Jerál sesante, Henrique da Costa, no Komandante daruak, Pedro Belo.

Governu ezonera mós Natercia husi kargu Diretóra Ezekutiva Servisu Migrasaun, no nomeia Jorge Monteiro nu’udar Superintendente Xefe PNTL iha komisaun servisu ba períodu tinan tolu.

Parabens no alerta

Diretór Ezekutivu Hali ba Dame (Habada), Abel Amaral, hato’o parabéns ba nomeasaun Natercia nu’udar Komandante Jerál daruak PNTL, ne’ebé konsidera hanesan momentu istóriku ba partisipasaun feto iha setór seguransa.

“Ami orgullu tebes, tanba dala ida ne’e governu promove feto ida ho potensiál atu lidera instituisaun PNTL, maski iha nivel Segunda Komandante Jerál de’it,” dehan Abel.

Maski nune’e, Habada hato’o preokupasaun kona-ba prosesu nomeasaun ne’e, ne’ebé tuir nia tenke reflete lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Tuir Abel, desizaun polítika iha setór seguransa interna ruma iha kompeténsia Ministériu Interiór, maibé la signifika foti desizaun konforme ninia hakarak.

Tanba, nia dehan, desizaun hotu-hotu ne'ebé liga ho promosaun ba Komando Jeral PNTL tenke refleta dekretu lei númeru 35/2024 liu-liu artigu 155, artigu 130, no artigu 131.

Iha artigu 155, nia dehan, haree liu ba antiguidade no meritu.

Artigu 130 hatete katak ema ne'ebé sai Komadante Jerál tenke asume ona pozisaun ka postu iha fitun rua mínimu ne'e tinan tolu.

Ba artigu 131 koalia kona-ba Komandante Jeral daruak, hatete ema ne'ebé atu asume kargu Komandante Jerál daruak antes ne'e nia iha ona postu Komisáriu Asistente mínimu tinan tolu.

“Ministériu Interiór presiza haree ho kuidadu atu la viola estatutu PNTL. Tanba lider sira ne’e reprezenta instituisaun no estadu,” nia hatete.

Abel afirma, Timor-Leste nu’udar estadu direitu demokrátiku, nune’e desizaun hotu-hotu tenke bazeia ba lei.

“Ita tenke hatudu ba públiku katak lei mak komandu, la’ós ema mak komandu,” nia haktuir.

Nia alerta katak desizaun polítika ne’ebé la klaru iha aspétu legal bele lori polémika no diminui konfiansa públika ba instituisaun seguransa.

Habada mós nota katak promosaun ofisiais superiór balun foin realiza iha semana ida liu ba, no agora mosu tan nomeasaun ba pozisaun aas.

Situasaun ida ne’e, tuir nia, bele lori públiku kestiona kona-ba transparénsia no baze legal husi desizaun sira ne’e.

Maski iha preokupasaun, Habada reafirma nia apresiasaun ba promosaun feto iha PNTL, liu-liu tanba ofisiál feto sira hatudu ona kapasidade lideransa iha nível munisípiu no divizaun.

Maibé nia husu ba Ministériu Interiór atu asegura katak desizaun hotu-hotu tenke reflete konstituisaun, lei, no regulamentu relevante.

“PNTL mak instituisaun ne’ebé hala’o lei no orden. Se lider sira iha kapasidade di’ak maibé prosesu la tuir lei, ida ne’e mós bele sai problema,” katak nia.

FM: Presiza foku ba krime transnasional no sibernétiku

Iha parte seluk, Diretór Ezekutivu Fundasaun Mahein, Nelson Belo, hato’o parabéns ba lideransa foun PNTL no husu atu fó prioridade ba reforma setór seguransa.

Nia rekomenda katak iha loron 120 dahuluk, lideransa foun presiza foku ba krime sira ne’ebé konsidera urjente.

“Prioridade urjente mak krime transnasional. Ita-boot sira hatene iha fulan hirak liu ba krime jogu scame online iha Oekusse no Dili ne’ebé mak ONU kestiona no rai boot sira kestiona, ida ne’e importante,” dehan nia.

Nia mós enfatiza importánsia ba kombate krime sibernétiku, ne’ebé presiza kapasidade espesial husi polísia.

“Presiza dezenvolve kapasidade polisia ba kombate krime sibernetiku. Komandante sira ne’ebé mak iha esperensia ba ida ne’e tenke aposta ba ida ne’e,” dehan nia.

Feto dahuluk sai Komandante daruak

Nomeasaun Natercia Soares Martins sai Komandante Jeral daruak konsidera hanesan momentu istóriku ba PNTL, tanba dala ida ne’e mak feto dahuluk asume pozisaun ne’e.

Nelson haree katak ida ne’e bele fó impaktu pozitivu ba dezenvolvimentu feto iha instituisaun polísia no sai ezemplu ba nasaun sira iha ASEAN.

“Nomeasaun ida ne’e bele fó balansu di’ak ba partisipasaun feto iha PNTL no sai lisaun importante ba membru ASEAN sira, tanba iha rai balun persentajen feto iha setór seguransa sei menus,” nia sublina.

Natercia antes ne’e iha esperiénsia lideransa iha pozisaun importante sira, inklui nu’udar Komandante Munisípiu Dili, Komandante Administrasaun PNTL, no daudauk ne’e asume kargu nu’udar Diretóra Jerál Servisu Migrasaun.

Enkuantu, Afonso mós iha esperiénsia hanesan Komandante Unidade Espesiál Polísia (UEP) no Komandante Operasaun Nasionál.

Ho esperiénsia no kapasidade lideransa husi na’in rua ne’e, espera katak PNTL sei kontinua dezenvolve no responde di’ak liu ba dezafiu seguransa iha Timor-Leste.

 

Afonso prontu

Atual Komandante Komando Operasaun Nasionál PNTL, Afonso dos Santos, deklara prontu atu simu responsabilidade ne’e hodi lidera instituisaun polísia ba oin.

“Ha’u hanoin Governu fiar ha’u, no ha’u prontu atu servisu no dezenvolve PNTL atu sai di’ak liu tan, no garante buat hotu la’o ho di’ak,” dehan Afonso ba jornalista sira liu husi telefone, Kuarta (25/03).

Relasiona ho nomeasaun Komandante daruak, Afonso afirma katak nia laiha duvida ba kapasidade lideransa Natercia nian.

“Maizumenus feto hanesan ne’e kan iha kapasidade atu halo buat barak,” dehan nia.

Rate this item
(0 votes)